Gimnazjum i Liceum w Krzemieńcu Andrzej Szmyt

ISBN:  9788372996114, Okładka:  miękka, Rok wydania:  2009, Epoka:  Polska pod zaborami (1795-1918), Tematyka:  Historia miast, regionów, Wydawnictwo:  Wydawnictwo UWM Olsztyn, Liczba stron:  417

"Kwestia bytu narodowego Polaków po III rozbiorze w dużym stopniu wiązała się z zachowaniem i rozwojem polskiego szkolnictwa. Stanowiło ono ważny aspekt życia codziennego, a przy tym było podstawowym przejawem walki o język i kulturę polską w warunkach niewoli.

Sytuacja polskiego szkolnictwa w zaborze rosyjskim zaczęła się zmieniać już od początku XIX stulecia, tj. od czasu objęcia władzy w cesarstwie przez Aleksandra I. W Rosji pojawiły się wówczas najkorzystniejsze warunki dla odbudowy polskiej oświaty. Zgodnie z projektem księcia Adama Czartoryskiego z 1803 r. cały obszar państwa podzielono na sześć okręgów naukowych (szkolnych), w których kierownictwo i nadzór nad szkołami spoczywało w rękach władz uniwersyteckich.Ziemie włączone do Rosji w wyniku rozbiorów Polski wydzielono w odrębny Wileński Okręg Naukowy (Szkolny), którego najwyższą władzę stanowiła Kuratoria Wileńska.

Przedmiotem prezentowanej pracy jest Liceum Krzemienieckie - najważniejsza placówka Wileńskiego Okręgu Naukowego. Mówi się, że było ona jedną z trzech najsłynniejszych szkół tego typu w Rosji.Szkołę tę nazywano „małym uniwersytetem"" lub „uniwersytetem w miniaturze"",a sam Krzemieniec - „miastem wielkiej tęsknoty Juliusza Słowackiego"" - „Atenami Wołyńskimi"", a nawet „Małym Paryżem"".

Autor podjął się trudnego zadania, w wyniku drobiazgowej kwerendy i na podstawie bogatego materiału faktograficznego opisał miejsce i rolę szkoły krzemienieckiej funkcjonującej w tej części Imperium Rosyjskiego. Nie zapomniał też o podkreśleniu wielkiego zaangażowania Polaków, a szczególnie polskich elit w tworzenie oraz rozwój nowego systemu i struktury szkolnictwa na ziemiach zaboru rosyjskiego. W pracy zamieszczono barwne fotografie: archiwalne i współczesne związane z Krzemieńcem, dokumenty oraz mapy. "