Biżuteria Jubilerstwo Polskie Art Deco 1918-1939

Jubilerstwo w międzywojennej Warszawie

autor: Agata Lipczik

format: B5

oprawa: miękka ze skrzydełkami

stron: 268

ilustracji:86 cz/b i kolorowe

bibliografia

Publikacja jest pierwszą monografią poświęconą wytwórczości biżuterii w Warszawie w latach 1918-1939. W ksiązce znalazły się informacje dotyczące dziejów stołecznej branży, która w okresie międzywojennym próbowała odbudować swoją silną pozycją sprzed wybuchu I wojny światowej. Zasadniczą część pracy stanowi zestawienie ponad trzydziestu firm jubilerskich, wśród których wymieniono zarówno niewielkie jednoosobowe warsztaty prowadzone przez rzemieślników, jak i bogate magazyny oferujące modną diamentową biżuterię. W rozdziale wprowadzającym autorka podjęła próbę scharakteryzowania sytuacji ogółu jubilerstwa w II Rzeczypospolitej, wypełniając tym samym lukę w badaniach nad polskim rzemiosłem artystycznym.  Zdefiniowała podstawowe problemy branży jubilerskiej i wyzwania, jakie stały przed jej reprezentantami w trudnym okresie odbudowy kraju po odzyskaniu niepodległości. Zwracając uwagę na czynniki takie jak poziom zamożności oraz gusta klienteli, wskazała główne tendencje w rodzimej produkcji biżuterii.

Publikacja może być punktem wyjścia dla dalszych badań w zakresie historii jubilerstwa w Polsce.

W jednym z wydawnictw edukacyjnych opublikowanych w Polsce w latach 30. XX wieku „jubilerstwem" określono „produkcję biżuterii, tj. ozdób osobistych, wyrabianych z metali szlachetnych, używanych przeważnie w formie stopów z metalami nieszlachetnymi i z drogich kamieni lub ich imitacji"'. W praktyce - podobnie zresztą jak i dzisiaj -jubilerami nazywano w dwudziestoleciu nie tylko wytwórców, lecz także kupców i przedsiębiorców trudniących się handlem wyrobami biżuteryjnymi2. Podejmując zagadnienie międzywojennego jubilerstwa myślę więc o nim w nieco szerszej perspektywie - jako o gałęzi przemysłu mającej rozbudowaną i jednocześnie bardzo zróżnicowaną strukturę wewnętrzną. W II Rzeczypospolitej u jej podstaw wciąż leżało oczywiście rzemiosło, ale istniały także większe, częściowo zmechanizowane warsztaty, a nawet fabryki masowo produkujące powtarzalne wyroby, takie jak łańcuszki czy dewizki. Biżuterię można było nabyć bezpośrednio od rzemieślnika, a także za pośrednictwem magazynów jubilerskich, które najczęściej dysponowały własnymi pracowniami. Należy przypuszczać, że „wytwórniami jubilerskimi" w dwudziestoleciu nazywały się także drobne zakłady zajmujące się nie tyle produkcją, ile reperacjami. W moim odczuciu nieodłącznym elementem funkcjonowania branży jubilerskiej jest rynek kamieni szlachetnych, o którym - podobnie jak w przypadku pozostałych zagadnień - nie wiadomo zbyt wiele. Mimo wielkiej w ostatnich latach popularności tematów dotyczących polskiej kultury artystycznej międzywojennego dwudziestolecia, obszarem, którym dotychczas całościowo nie zajęli się jeszcze badacze, jest m.in. właśnie ówczesne jubilerstwo. Choć skromność literatury przedmiotu dotyczącej tej dziedziny sztuki użytkowej w II Rzeczypospolitej jest wyraźna, nie powinna jednak dziwić. W powojennej historiografii artystycznej prac poświęconych dziejom biżuterii w Polsce w ogóle jest bardzo mało, a jeśli już, to sytuują się one raczej w ramach badań nad tzw. kulturą materialną, a nie sztuką... ( ze wstępu)

Spis treści

Wstęp 7

Jubilerstwo w II Rzeczypospolitej 15

Rzemiosło 16

Handel 22

Odbiorca 25

Sytuacja branży 28

Biżuteria 58

Branża jubilerska w międzywojennej Warszawie 81

Próby odbudowy pozycji po Wielkiej Wojnie 83

Lata 30 96

Próba charakterystyki 103

Liczebność i struktura wewnętrzna 105

Organizacje branżowe 109

Kształcenie 113

Najważniejsze pracownie i przedsiębiorstwa jubilerskie 117 „Pierwsza Warszawska Wytwórnia Wyrobów Jubilerskich" 117 „II Warszawskie Pracownie Zjednoczonych Jubilerów Kowalski, Pokrzywa i Kowalewski" 119 „I. M. Alland i Synowie" 119 „G. Bargoin" 124 Teofil Bączkowski 126 Bracia Stefan i Eugeniusz Brydak 128 Kazimierz Bretsznajder 129 „M. Chlewicki" / „J. Chlewicki" 132 Elżbieta Danielewicz 133 Apoloniusz Depczyk 137 Stefan Dmowski 138 Aleksander Gąsiewski 139 „K. Głaziewicz" 142 Edward Jagodziński 143 Celestyn Jawidzyk 146 „Jubilart" 146 „N. Korngold" 155 Andrzej Kostaniak 157 „M. Kozłowski" 160 Stanisław Kulesza 161 „L. Lipiński" 165 „W. Upowski" 167 „M. Mankielewicz" 169 Damazy Minkiewicz 172 Maurycy Nadelman 173 „A. Oraczewski" 174 Feliks Plichta 178 Eliasz Ratuszniak 181 „J. Ruszczyński" 182 „M. Rutstein" 190 Mieczysław Spaliński 195 Zygmunt Jan Stępiński 196 „A. Turczyński" 198 Wincenty Wabia-Wabiński 204 „J. Wapiński" 222 Ludwik Wardzyński 226 Jan Wolski 228 Mieczysław Wrześniewski 229

Zakończenie 231

Bibliografia 235

Spis ilustracji 249

Summary 255

Indeks 259